Smart Hub Connects: Een circulair voedselsysteem

19 mei 2025 | Harvest, Media

Break-out sessies – reeks 1 : Een circulair voedselsysteem: tegengaan van voedselverliezen en valoriseren van nevenstromen

Sprekers: Tessa Avermaete (Run and Harvest), Ward Van de Velde (Flanders Food) en Timo Van Vooren (Citribel)   

Organisator: Niels De Brier (Projectmanager Food en Tiense regio bij POM Vlaams-Brabant)

Innovatiecongres

Maandag 19 mei organiseerde Smart Hub Vlaams-Brabant een innovatiecongres om verbindingen te leggen tussen ondernemingen, kennisinstellingen en de toekomst. Plaats van het event is, heel toepasselijk, Living Tomorrow in Vilvoorde. Eerst stond een plenaire sessie op het programma, waarin onder meer Herman Konings zijn inzichten deelde over het huidige trendklimaat en ons daarbij zelfs meenam in zijn passie voor de koppoters van Breugel. 

Break-out sessies: Een circulair voedselsysteem

Onze sessie legde zich toe op het circulaire voedselsysteem met focus op valoriseren van nevenstromen. Tessa Avermaete schetste het bredere perspectief op circulariteit in het voedselsysteem. Uiteraard mocht de ladder van Lansink daarbij niet ontbreken. Ze gaf onder meer tekst en uitleg bij de monitor voedselverlies van de Vlaamse Overheid. Vlaanderen moet in 15 jaar tijd, van 2015 tot 2030, 30% reductie van de voedselreststromen realiseren. Dat vergt innovatie, samenwerking én middelen. 

Flanders Food

Ward Van de Velde nam ons mee in de werking van Flanders Food. Flanders Food ontwikkelde de Voedselverliesscan, de basis om voedselverwerkende bedrijven te steunen in hun ambities om reststromen in kaart te brengen én te verminderen. Ward legde op een interactieve manier uit dat het valoriseren van nevenstromen complex is en dat er verschillende uitdagingen zijn die moeten worden overwonnen. Deze uitdagingen worden aangepakt in de nieuwe roadmap voor nevenstromen bij Flanders’ Food. Dat het niet bij theorie blijft, mochten we zelf proeven. Ward had immers witloofkroketten mee die het resultaat waren van de samenwerking tussen witloofteler Cools en snackfabrikant Gastronello.

Citribel

Tim Van Vooren ging in op de uitdagingen bij Citribel, dat vooral bekend staat om zijn productie van citroenzuur. Strategische keuzes in China maken echter dat de productie van dat citroenzuur vandaag niet meer rendabel is. Het bedrijf werd gedwongen de blik te verruimen, en vond de oplossing in zijn eigen productieproces. Nevenstromen werden hoofdstromen, en zo zet Citribel vandaag onder meer in op de raffinage van mycelium dat toepassingen kent in de veevoeding, aquacultuur en petfood.  

Interactie met het publiek

Circulariteit is voor veel bedrijven in de voedingsindustrie geen ‘nice to have’, wel een must. Dat betekent echter niet dat de transitie van een leiendak loopt. Die obstakels werden ook duidelijk in de dialoog met het publiek. Willem Broekaert  (Saamo) start heel binnenkort in Vilvoorde een food hub op, naar analogie met de hub in Boutersem. Zij zoeken nog steeds naar meer bedrijven die met voedseloverschotten zitten. Binnen het project Robin Food worden die overschotten verdeeld én gebruikt voor verwerking tot onder meer soep, appelsap en (courgette)confituur. Stabilisatie van nevenstromen is een kritische stap. Drogen is energie- en kostintensief en moet wel overwogen worden. Citribel heeft zo nog een eiwitrijke, natte fractie die hoogwaardige gevaloriseerd kan worden. Iemand interesse om samen te werken?    

Vanuit het publiek komt ook de vraag in welke mate de kennis rond circulariteit doorsijpelt in ons onderwijs. Een eenduidig antwoord moeten we verschuldigd blijven, al stellen we wel vast dat er interesse is vanuit diverse hoeken in het hoger onderwijs. In ons publiek zitten in elk geval experten – Luc De Vuyst (VUB), Anouk Bosmans (UCLL), Maarten Loomans (Odisee Hogeschool), Kurt Gebruers (KU Leuven) en Sofie Celis (Kick, KU Leuven) –   die net de link met het (hoger) onderwijs leggen.

Alle goede intenties ten spijt, is er beleidsmatig nog wel wat werk aan de winkel om incoherenties in het beleid weg te werken. Zo merkte Nadia  Lapage (FEVIA) op dat het streven naar net zero emissions voor voedingsbedrijven betekent dat het vergisten van reststromen interessanter is dan hogere vormen van valorisatie.

End of Waste

Daarbovenop komt het complexe end-of-waste-verhaal: wie een nevenstroom wil valoriseren tot ingrediënt of voedingsproduct, krijgt vaak te maken met grijze zones in de wetgeving. Is iets nog een ‘afvalstof’ of is het een ‘grondstof’? Die juridische status bepaalt of en hoe het product op de markt mag komen. Dit is niet alleen een technische of hygiënische kwestie, maar ook een administratief en economisch obstakel. Bedrijven worden geconfronteerd met lange procedures, onzekerheid over erkenningen (bv. Novel Food), en verschillen in interpretatie tussen autoriteiten. Zonder duidelijk kader blijft het risico bestaan dat hoogwaardige toepassingen vertragen of afblokken, terwijl laagwaardige valorisatievormen (zoals vergisting) makkelijker toegang krijgen. Dat bemoeilijkt de opschaling van circulaire alternatieven en zorgt ervoor dat het potentieel van hoogwaardige toepassingen niet altijd volledig benut wordt.

Subsidies

Beleidsmakers op alle niveaus erkennen het belang van circulariteit. Die erkenning weerspiegelt zich onder meer in projectoproepen. Dit zijn kanalen die zeker de moeite lonen voor wie met een innovatief idee zit: 

Presentaties

De presentatie kan u hier downloaden

En dit was de reactie van het publiek op de vraag of de kroketten lekker waren :