De recensie ontrafeld
Onze reactie op een eenzijdige en foutieve analyse van het boek ‘Je bord ontrafeld’
Op zaterdag 23 april 2026 publiceerde De Standaard een recensie van ons boek Je bord ontrafeld, met een analyse die op meerdere punten feitelijk onjuist is. Uiteraard kunnen we dit als auteurs niet negeren, en geven we graag onze reactie.
De recensent in kwestie, Kurt Sannen, is voormalig voorzitter en maakt deel uit van het bestuur van BioForum, de Vlaamse sectorvereniging voor de biologische landbouw- en voedingsketen. We begrijpen dat een krant de status quo wil uitdagen door externe stemmen aan te trekken, maar een recensent met een uitgesproken sectorbelang draagt niet bij aan het genuanceerde debat dat we met dit boek willen voeren.
Ernstiger dan onze bedenkingen bij de keuze van de recensent zijn de verschillende inhoudelijke fouten in zijn tekst. We lichten er enkele uit. Zo schrijft hij dat wij stellen dat "wie pleit voor de korte keten geen koffie meer mag drinken." Dit staat nergens in het boek vermeld. De passage over koffie beschrijft een hypothetisch scenario: wat zou er gebeuren als Europa volledig zijn grenzen sloot voor de handel in voedsel? Het antwoord is dat de Europeaan dan zijn ochtendkoffie en chocolade zou moeten missen; een illustratie van waarom radicale voedselsoevereiniteit een illusie is. Dat is in geen enkel opzicht een aanval op de korte keten.
De recensent verwijt ons ook dat we de Europese koe "de groenste ter wereld" noemen en daarmee de absolute impact maskeren. Ook dit klopt niet. We schrijven inderdaad dat de Europese veehouderij efficiënter is dan het wereldgemiddelde. Maar diezelfde passage besluit: "de uitstoot van de meest groene koe ligt nog steeds mijlenver boven de uitstoot van een varken, een kip of eiwitrijke plantaardige producten" en "wil de EU echt iets doen aan de uitstoot van de landbouw, dan is een reductie van de veestapel onvermijdelijk." Er wordt ons dus iets verweten wat we zelf weerleggen.
Verder zou het boek "de doctrine van het ecomodernisme" uitdragen en geloven dat we dankzij technologie onze levensstijl niet hoeven aan te passen. Los van het feit dat het woord ecomodernisme nergens in ons boek voorkomt, pleit ons betoog uitdrukkelijk voor een kleinere veestapel, meer ruimte voor natuur en een verschuiving naar plantaardige voeding, stuk voor stuk standpunten die moeilijk te rijmen zijn met het verdedigen van de status quo. Technologie is volgens onze visie een noodzakelijke maar onvoldoende hefboom, net als een verandering van levensstijl. Het is niet of-of.
De kritiek dat de biologische sector ontbreekt in onze gesprekspartners is terecht, dat erkennen we ook. De lijst van actoren die ons voedselsysteem mee bepalen, is lang: de biosector, de voedingsindustrie, retail, horeca. Het was niet mogelijk om hen allemaal aan bod te laten komen. Wij kozen voor tien stemmen die elk vanuit hun eigen achtergrond een stukje van een uiterst complexe puzzel konden duiden.
Dit boek is geworteld in een visietekst van de interdisciplinaire Metaforum-werkgroep Voedselproductie en Voedselzekerheid van de KU Leuven, samengesteld door professoren uit uiteenlopende disciplines. We willen in de eerste plaats aantonen hoeveel nuance en gelaagdheid het gesprek over duurzame voedsel- en landbouwsystemen verdient. We willen het maatschappelijke debat voeden met feiten en een constructieve dialoog faciliteren.
We vinden het verontrustend dat een kwaliteitskrant een recensie met verdraaide feiten en onwaarheden publiceert als recensie. Het artikel is veeleer een gekleurd opiniestuk dan wel een recensie. Dit werkt polarisering in de hand en duwt het debat naar de extremen.
Als positieve, afsluitende noot geven we graag mee dat we enkele dagen voor het verschijnen van deze recensie toevallig – of niet? – een constructief gesprek hadden met de nieuwe voorzitter van BioForum. We zijn het niet over alles eens - dat hoeft ook niet - maar de dialoog was vruchtbaar en de intentie om die verder te zetten is wederzijds.
Tessa Avermaete
Barbara De Coninck
Wannes Keulemans